Oppgitt over omskjeringsdebatten

Eg var ein del av det marginale fleirtalet på SVs landsstyremøte som i helga stemte for å innføre ei aldersgrense for rituell omskjering av gutar. Etter gode innlegg frå begge sider har eg tvilt meg til at barneombodet si linje i denne saka er den rette. Men eg er såpass i tvil om kor rett dette er, at hadde ikkje SV samtidig stilt stortingsrepresentantane sine fritt, hadde det vore vanskelegare å lande der eg gjorde. Eg har også stor respekt for at nestleiar Snorre Valen, som lenge har fronta partileiinga sitt syn om at aldersgrense ikkje er rett, seier at han ikkje vil arbeide for fleirtalets syn i denne saka.

Dette er ikkje eit innlegg om korfor eg meiner eg stemte rett, eller kva argument som har overbevist meg. Ei heller eit innlegg om at dei eg er ueinig med tar feil, og korfor.

Eg meiner framleis eg har landa på rett avgjerd, men mange av dei skråsikre innlegga og kommentarane på sosiale medier i denne saka er ikkje noko som taler til nokon sin fordel. Eg har sett fleire innlegg og debattrådar på sosiale medier særleg i går og i dag, som gjer meg oppgitt, og i enkelte tilfelle rett ut skremt; andre sine syn blir karikert, diskreditert og på ingen måte respektert. Uansett kva ein måtte meine i denne saka, tener det ikkje til nokons fordel å hevde at andre har dårlege intensjonar, eller teikne opp falske fiendebilete med ord som "barbari" eller "lemlesting" eller at "politiet skal banke på døra til jøder". Eg forstår at dette er ei sak som får fram kjensler i mange, og at det kan få nokon til å skrive på sosiale medier i affekt, men det rettferdiggjer ikkje på noko vis usaklege og krenkande innlegg.

I sjølve landsstyredebatten var det stort sett ein god og sakleg debatt frå begge sider, etter mi oppfatning. Nokre av dei klokaste innlegga i debatten vart framført av folk eg likevel enda opp med å vera ueinig med når vi kom til avstemming, og eg har stor respekt for deira syn. Eg anerkjenner mange av argumenta som vart framført frå begge sider, og det vart til slutt for meg ei vekting av argument og prinsipp mot kvarandre. Å finne gode løysingar når gode argument (og prinsipp) kolliderer med kvarandre er kanskje den mest vanskelege øvinga vi kan gjere i eit parti. Det er likevel mykje betre å gjere det i eit debattklima der ein respekterer kvarandre og legg opp til ein opplyst debatt, enn når ein kastar skit på kvarandre på Facebook og Twitter.

Det er lov å vera ueinig, det er lov å meine at andre tar feil, men det er framleis ein uting å tillegge folk intensjonar, meiningar og haldningar dei ikkje har. Slutt med det.

Forsøplelse og straff - ein Veirenoroman

Mange har fått med seg søppelkaoset som har vore i hovudstaden dei siste månadane. I perioder har det jo sett ut som om det er heile landet som ikkje har fått tømt søpla til rett tid, så mykje spaltemeter rikspressa har brukt på renovasjon.

No ser det ut til at saka er over - renovasjonsselskapet Veireno slår seg konkurs, Oslo kommune tar over både tilsette og utstyr, og rekommunaliserer henting av søppel. Dette kan vera eit godt eksempel på kor vanskeleg (og etter mi meining unødvendig) det er å konkurranseutsette samfunnskritiske tenester og infrastruktur.

Men det er eit anna aspekt ved denne saka som no ser ut til å vera gløymt, og det er den alvorlege arbeidsmiljøkriminaliteten som vart avdekka av mellom anna Dagbladet, og som var den direkte grunnen til at Oslo kommune kunne seie opp kontrakten med Veireno.

Over to tusen gonger har selskapet brote arbeidsmiljølova sidan dei starta opp anbodet i oktober i fjor. Arbeidstilsynet har anmeldt selskapet til politiet, men no når selskapet er konkurs, er det kanskje ikkje meir å gjere?

No er det sjølvsagt domstolane som skal ta stilling til skyld og eventuell straff, men eg synst denne saka tener godt som eit eksempel på arbeidsmiljøkriminalitet som heilt openbert går så langt at det må vera grunnlag for straff. I all fall etter det som heiter "folks rettskjensle".

Eg har ikkje noko tal på kor mange som blir dømt for arbeidsmiljøbrott i Noreg kvart år, så det kan hende det blir påtala mange fleire enn eg trur. Men i så fall er det etter mi meining eit problem at det ikkje blir skrive om det i media. Dei useriøse arbeidsgjevarane treng nemleg å veta at om dei bryt arbeidsmiljølova kan det få strafferettslege konsekvensar.

Arbeidsmiljølova inneheld ein paragraf om straff, der det heiter at arbeidsgjevar kan dømmast til fengsel i inntil eit år. For særleg strenge brott i inntil tre år. Det er nok ein del arbeidsgjevarar der ute som eigentleg kunne vore dømt etter den paragrafen, men som har sleppt unna. I tillegg går det an å bli frådømt retten til å drive næringsverksemd. Det synst eg berre skulle mangle for folk som behandler sine tilsette på ein sånn måte.

Det er eigentleg paradoksalt at det ikkje er noko krav til opplæring for å få vera arbeidsgjevar, men for å selje øl må du ha bestått ein prøve.

Tale til fylkesårsmøtet

Tale til fylkesårsmøtet i Troms SV 18. februar 2017

Velkommen til fylkesårsmøte i Troms SV

Her skal vi behandle og godkjenne det vi har gjort

her skal vi vedta kva vi står for og kor vi er no,

og vi skal bestemme kor vi skal gå framover.

Vi skal velje våre tillitsfolk og kven som skal representere oss på Stortinget.

Eg skal ikkje seie mykje akkurat no om kva vi har gjort, det kjem vi tilbake til når vi skal godkjenne rekneskap og årsberetning seinare. Men eg vil seie noko om kor vi er no, og kor eg meiner vi skal gå framover.

SV går til val i 2017 på slagordet “ta kampen for eit varmt samfunn”. Det er det same mottoet som vi gikk til val på i 2015. Samtidig går vi til val her i Nord-Noreg på å fortsette arbeidet under “Ja til Nord-Norge”-parola som dei tre nord-norske 1.kandidatane starta i 2013.

Det er begge gode slagord, (sjølv om eg personleg liker Ja til Nord-Norge best). Men kvaliteten på ei parole målast ikkje berre på ordlyden, men på kva vi veljer å fylle orda med.

Og då er det eit perspektiv eg vil at vi skal legge i dei når vi arbeider både med politikk og organisasjon fram mot valet, og i regjeringstida etter valet og.

Ordet her er makt. Både kva slags makt vi skal ta, men og kva slags makt vi skal forsvare oss sjølv og andre MOT. Arbeidarrørsla har ei gammel parole som heiter “Friheit frå vilkårleg makt”. Den friheita er ein forutsetning både for eit varmt samfunn, og for det Nord-Noreg vi vil ha oss.

For kva er eigentleg vilkårleg makt?

Jo, det er når arbeidsgjevaren din kan seie deg opp utan sakleg grunn, når du ikkje får fornya den midlertidige kontrakta berre fordi sjefen ikkje likar trynet ditt, eller fordi du er den som seier frå. Eller når tilfeldigheitar i livets lotteri, som sjukdom, uførheit eller kva slags kjønn du er født med, avgjer kor mykje du får i lønn å leva for kvar månad.

Det er også når han eller ho du bur saman med brukar si makt til å få deg til å gjere ting du ikkje vil. Når norskfødte menn brukar utlendingslovgivinga som amnesti for valdshandlingar overfor ektefella dei henta frå eit anna land, fordi ho veit ho kan bli kasta ut av landet om ho anmelder saka.

Det kan og vera vilkårleg maktbruk når storsamfunnet, enten det er Stat eller kommune, legg ned tenester og arbeidsplassar i lokalsamfunnet fordi det berre er stordriftsfordelar som skal reknast med, ikkje smådriftsfordelar eller stordriftsulemper. Når Andøy kommune mistar så mange statlege arbeidsplassar at det ville tilsvara meir enn Haukeland sjukehus, universitetet i Bergen, og Haakonsvern orlogsstasjon tilsaman opplevast det som eit maktovergrep frå storsamfunnet. Det må vi ta på alvor.

Det er vilkårleg makt når anna land brukar truslar om bruk av makt for å tvinge gjennom vilja si, enten det er økonomiske sanksjonar eller militær maktbruk det blir trua med. Men det kan og vera vilkårleg maktbruk å blindt følgja Nato i å sette inn styrkar i ein eller anna konflikt ein stad i verda.

Og det er ikkje minst vilkårleg maktbruk når storkonsern eigd av internasjonal finanskapital trugar med å flytte arbeidsplassar ut av landet om dei ikkje får det som dei vil, eller når dei snyt på skatten og flyttar pengane til Cayman Islands, eller når dei klagar Noreg inn for ESA fordi vi ikkje har liberalisert arbeidslivet nok slik dei les EØS-avtala. Eller når dei skit i miljøet og slepp ut olje i fiskeriane eller gruveavfall i fjorden, fordi det er det som gir profitt til investorane.

Vi må beskytte både individ og lokalsamfunn mot vilkårleg maktbruk. Vi må lage system som gjer oss den friheita. Og for å gjere det, må vi tørre å ta makt.

Vi må kjempe mot sentraliseringa som staten legg opp til i både kommunereform, nærpolitireform, og i ein regionreform som er heilt utan innhald. SV har sagt at vi er tilhengarar av større regionar, mellom anna fordi vi vil ha sjukehusa tilbake under reell demokratisk styring og ikkje styrast etter foretaksmodellen. Men ein regionreform der det berre blir dobbelt så mange vidaregåande skolar å administrere under same paraply, over meir enn dobbelt så stort areal, det er ikkje ein reform vi kan bruke til noko vettugt.

Vi må i staden for å sentralisere legge om tenkinga, og fokusere på det eg vil kalle eit “nær-stat”-prinsipp. Dei offentlege tenestene er til for folk og lokalsamfunn, ikke omvendt. Det betyr at vi må legge opp tenestene slik at dei er å få tak i der folk bur. I staden for å legge ned lånekassa sitt kontor i Tromsø for å flytte arbeidsplassane sørover, burde vi opprette lånekassekontor i dei andre byane som har studentar - Harstad, Alta, ja gjerne i Midt-Troms og, for den del. Eit av argumenta frå departementet for å legge ned lånekassa var at no kan så mykje gjerast på nett, at vi ikkje treng å ha folk over alt. Det same argumentet høyrer vi igjen - i skatteetaten, i politiet, om fiskerikontora osv.

Eg vil heller seie - det at så mykje kan gjerast over nett betyr jo nettopp at vi kan ha tenester tilgjengeleg over alt. Så kan ein gjere mange arbeidsoppgåver uansett kor ein sitt i landet, men då må det jo gå an å bruke teknologien til å spre både arbeidsplassane og tenestene over heile landet? Og så må det gjerast på ein annan måte enn det regjeringa no foreslår, kor du tar heile etatar og berre tvangsflyttar ut i landet utan ein skikkeleg prosess overfor dei som allerede arbeider i etaten.

Det å sørge for tenester og arbeidsplassar i heile landet - er også å sørge for at makta i landet er spredt. Det er å sørge for at kompetansen i dette landet er spredt utover - og det er og eit bidrag til å bryte opp maktkonsentrasjonen som sitt i Oslo. Vi skal ta makta tilbake til landsdelen og lokalsamfunna. Det er å seie ja til Nord-Norge.

Så er det eit anna perspektiv med det å ta makta. Det betyr at vi og må tørre å seie at vi søker makt. Det kan seiest mykje om tida SV satt i regjering, og det er ikkje sikkert at den rette måten å ta makt på er gjennom å gå i regjering etter valet. Men det er i all fall ikkje rett å seie at vi IKKJE under nokon omstende vil vurdere å gå i regjering. I så fall har vi ikkje noko med å stille til val i det heile. Det er kor mykje av politikken vi får gjennomslag for som er avgjerande for kva slags måte vi skal vera med å ta makta i dette landet.

I snever forstand betyr det sjølvsagt at vi skal gjennom ein valkamp som skal sørge for at Torgeir får halde fram på Stortinget for Troms SV!

Men denne kampen er faktisk større enn akkurat denne eine stortingsvalkampen.

I USA pågår det no ei mobilisering for fredeleg motstand mot president Trump, noko vi har sett i fleire demonstrasjonar i det siste. Nokon kallar det “the resistance” - motstandsrørsla.

Demonstrasjonar er berre ein måte å påvirke og ta makt i samfunnet på, men det er eit kampmiddel som har mykje til felles med korleis arbeidarrørsla gjer ting.

Og det er ein type makt som vi ikkje har vore flink nok som parti til å støtte opp om, men som er viktig for dei rørslene vi har mykje til felles med. Det er den demokratiske utenomparlamentariske makta. Demonstrasjonar, streikar, 1. Mai og 8. Mars, aksjonar mot dumping av gruveavfall eller for at asylborn får bli i landet.

For å hente meir inspirasjon frå fagrørsla: Korleis har fagforeiningane kjempa kampen mot vilkårleg makt? Jo, gjennom å organisere arbeidsfolk, for så å bruke den makta den organiseringa gjer til å få gjennom reell endring.

Eg veit at det er fleire i salen her som er aktive i ei fagforeining i ein eller anna forstand. Eg arbeider sjølv for ei fagforeining, og som fylkesleiar i eit sosialistisk parti, reknar eg med - nei, eg forventar - at alle i salen er medlem i ei eller anna fagforeining.

I tillegg er - som idealistar og SVarar ofte er - mange her aktive også i anna miljø - i fredsrørsla, i Nei til EU, i miljørørsla, i kvinnerørsla, i jernbanesak, eller inkludering og minoritetar sine rettar.

Det er dei rørslene vi må bygge vidare på. Men det er ikkje lenger nok at vi er ein del av det. Vi må bygge og utvide “motstandsrørsla” med familie, venner, kollegaer.

Snakk med kollegaene dine - sørg for at dei er organisert i ei fagforeining

Snakk med familien din - Kan dei tenke seg å vera med på 8. Mars, i ein miljøorganisasjon, på eit anti-krigsarrangement? Ikkje alle kan vera med på alt. Men alle kan vera med i noko.

Vi skal sjølvsagt ikkje slutte å spørre folk direkte om dei vil bli medlem av SV. Men vi må ikkje gi opp folk berre fordi dei ikkje vil melde seg inn i partiet. Det kan vera mykje godt i dei for det. Det må vi støtte opp om.

Og jo sterkare fagbevegelsa, kvinnebevegelsa, fredsbevegelsa og miljøbevegelsa er, jo enklare er det å bygge opp politikk som gjer folk friheit frå vilkårleg makt.

Organisér!

Vi skal no inn i ein valkamp der vi treng ikkje berre medlemmer i SV, men vi treng ei sterk venstreside med alle desse rørslene for å ta makta tilbake til folket.

Vi skal seie Ja til Nord-Noreg

Vi skal ta makta tilbake til folket

Vi skal ta kampen for eit varmt samfunn

Ræma, proteksjonisme og frihandel

Det bles rundt Rema 1000 og Reitan si nysatsing "Æ" etter at Mack gjekk ut og sa at dei sannsynlegvis ikkje fekk halde fram med å levere Mark sine produkt til Rema-butikkar over heile landet. Rema skal nemleg no la sine "bestevenner" få større plass i butikken på bekostning av dei andre leverandørane. Dette rammer ikkje berre Mack, men òg Hansa, Aas og ei rekke anna leverandørar av mange forskjellige produkt. (Så er det ølet vi ropar høgast om, men det er vel ikkje anna å vente.)

Det vi ser her er eigentleg proteksjonisme i praksis. Carlsberg og dei andre "bestevennene" får tilnærma monopol i Rema sine butikkar.

Korfor er det slik at når proteksjonisme skjer i den private marknaden berre for å auke profitten (på bekostning av utvalet til forbrukarane) er det akseptert, ja nærmast ein naturlov at det må vera slik? Men om det offentlege forsøker å velje sine leverandørar, krevje lokale ringverknader, anstendige arbeidsforhold eller skjerpa miljøkrav blir det fort brot på handelsavtalar (les: EØS), konkurransevridande, og umoralsk?

Eg er tilhengar av både handel og konkurranse. Men han må vera regulert, både internasjonalt og nasjonalt, slik at han kjem alle til gode, og ikkje gjer nokon makt på bekostning av andres rettar eller fridom. Noreg treng å selje fisk og (enn så lenge) petroleum til anna land, og vi kan ikkje dyrka bananar. Ikkje lagar vi bilar her i landet heller. Så handel er eit gode. Men ikkje uhemma.

Internasjonalt er det no dei store multinasjonale selskapa som får "fridomen" i den såkalla "frihandelen", og alle vi andre som betaler - i form av forringa arbeidsvilkår, dårlegare utval av produkt, mindre lokale ringverknader, og dårlegare miljø.

Nasjonalt sitt dei store dagligvareaktørane med bukta og begge endane, både overfor leverandørane (som Mack), overfor dei tilsette, og overfor oss som forbrukarar. Dei bestemmer utval, kor varane skal stå.

No har forbrukarar tatt til motmæle og fleire oppfordrer til forbrukarboikott av Rema. Forbrukarmakt kan vera eit godt middel til å påverke dei store aktørane, kanskje særleg når det kjem til kva butikken skal tilby eller ikkje. Vi kan ikkje regulere oss til at Mack skal ha plass i nokon som helst butikk, det vil ikkje bli rettferdig eller rett. 

Men det er likevel eit underliggande strukturelt problem her, som ikkje berre forbrukarmakta kan løyse, og som eg meiner er eit politisk ansvar. Kan hende regjeringa ikkje skulle lagt bort lovforslaget om god handelsskikk, for eksempel.

Poliåtte, polini, politi.

20 % av politifolk i Noreg ser seg nødt til å jukse med tal for å få måltala til sjefane til å gå opp, kan vi lesa på vg.no i dag. Det er ei studie ved Høgskolen i Oslo og Akershus som viser dette.

Dette er eit godt eksempel på unødvendig og tankelaus bruk av målstyring i offentleg sektor, såkalla New Public Management (NPM). Det blir viktigare å oppnå "rett" antal kontrollar, bøteleggingar og arrestasjonar; heller enn å gjere det politiet eigentleg har som oppgåve i samfunnet: Å gjere det tryggare for oss alle.

Problemet for dei effektiviseringskåte NPM-leiarane er at tryggleik ikkje er ei kvantifiserbar oppgåve. Effekten av folkeopplysning, førebygging og det å vera til stades kan ikkje reknast på og settast inn i eit rekneark like enkelt som kor mange promilletestar som er tatt, eller kor høgt belegg det er på glattcella.

Christin Thea Wathne som har gjort studia, seier til VG: 

– Det må ses i lys av at mange ansatte opplever at mål- og styringsssystemet ikke favner de viktigste oppgavene og gir lite motivasjon, samtidig som det er ressurskrevende og stjeler tid fra det de opplever er viktigere oppgaver. Dette er gjerne oppgaver som handler om å bistå publikum i stort og smått, men som ikke er en del av det som registreres i målstyringssystemet. (Mi utheving.)

Legg merke til at det ikkje berre går ut over motivasjon til politifolk, men det går også ut over oppgåver som handler om å bistå publikum. Publikum på politispråket, det er oss, det. Befolkninga.

Eg er mistruisk til politireformen. Ikkje berre fordi enkelte lensmannskontor blir lagt ned, men også fordi den såkalla effektivitetsgevinsten som skal komme, fort kan komme til å bli "dokumentert" med slike tal som kan målast, medan dei viktige tinga som ikkje kan målast blir gjømt bort.

Den eigentlege tryggleiken til folk flest kan nemlig ikkje målast på den måten.

Det handlar om å ikkje ta livet av folk

Diskusjonane om bompengar i Tromsø går friskt på facebook og i avisspaltene. Ikkje minst får fylkesrådet og kommunen kritikk for at forslaga om bompengar kjem til å føre til at mange får det vanskelegare. Men dei som har det mest vanskeleg er dei som får svekka helse og lågare livskvalitet, og i verste fall - kortare liv.

Eg forstår at det er vanskeleg med fleire timar i buss kvar dag for å både levere og hente i barnehage eller SFO, komme til og frå arbeid, og kanskje i tillegg ha nokre ettermiddagsaktiviteter for seg sjølv eller ungar. Då er det berre privatbil som så langt er eit reelt alternativ for mange, og bompengar blir berre ei ekstra utgift som dei uansett vil bli nødt til å betale.

Sjølvsagt må vi finne løysingar som gjer det enklare for dei dette gjeld. For eksempel at ein ikkje betaler for kvar passering, men kan passere så mange bomstasjonar ein treng på 1 eller 1,5 time. Det vil også vera viktig å tilby barnehageplass og fritidsaktiviteter i nærmiljøet, slik at transportbehovet også kan reduserast.

Men vi kjem ikkje unna at heile poenget med både bompengane og anna tiltak er å redusere trafikken. Dette er noko alle partia på stortinget (unntatt Frp) er einige om er nødvendig. Frp har til og med samferdselsministeren som har ansvaret for bymiljøavtalene som slår dette fast. Det er eit viktig klimatiltak, men også eit viktig tiltak for lokal luftkvalitet og dei negative helsekonsekvensene dette vil få.

For det er heile poenget.

Folk blir sjuke og døyr på grunn av svevestøv og forureining.

Kor mange skal vi akseptere at må stryke med fordi befolkninga i Tromsø ikkje klarer å redusere biltrafikken? Kor mange sjukehusinnleggingar er det verd å slippe ein bomstasjon eller to? Kor mange menneskeliv?

Politikk handlar om å prioritere. Og i valet mellom helse og menneskeliv på den eine sida, og transportbehov og bilbruk på den andre, vil i all fall eg prioritere å berge liv og helse. Så må vi også jobbe knallhardt vidare med å legge samfunnet til rette for alle.

Men det handlar rett og slett om å ikkje ta livet av folk.

Storting og Småting

Flytt stortingspolitikarane tilbake til fylka dei kjem frå!

Dette er ikkje ei oppfordring til å velje berre nye politikarar ved stortingsvalet neste haust (sjølv om eg synst godt nokre av dei kan bli erstatta av nokon av anna politisk farge).

Dette er i staden eit forslag til omorganisering av Staten, illustrert med den høgste makta i landet, nemlig Stortinget. Om det stemmer at den teknologiske utviklinga legg til rette for å flytte på arbeidsplassar og tenester, vil jo dette også måtte gjelde statsforvaltning og politikk?

Folk bur i heile landet. Stortinget ligg i Oslo. Korfor ikkje lage "Småting" rundt om i alle fylka, og ha dette som fast arbeidsplass for stortingsrepresentantane? Debattar, avstemmingar og møte kan jo skje digitalt? Så kan det faktiske Stortinget samlast til høgtideleg opning, og kanskje til avstemming over grunnlovsforslag og budsjett, mens resten av tida brukar stortingsrepresentantane i heimfylket sitt?

No har eg ikkje avstemt dette med nokon noverande eller tidlegare stortingsrepresentant, så det er heilt sikkert nokre motargument som må takast med i planlegginga av eit slikt tiltak. Men eg meiner det er viktig for folk at makta ikkje sitt for langt unna, både fysisk og mentalt. Og et pålegg om at stortingsrepresentantane skal arbeide meir frå der dei kjem frå vil bidra til det. Nokon vil sikkert meine at dei gjer det i stor grad allereie i dag, men poenget med dette forslaget er at dei tinga som i dag gjer at dei må møte i Oslo, ikkje treng å gjerast i Oslo.

Ja, det vil kreve investeringar i infrastruktur, datatryggleik m.v., men det må vel demokratiet vera verdt?

Så kan neste steg vera å flytte departementa og etatane ut i landet...

Konsekvensutgreiing til ære for Nordlys

Eg er einig med Nordlys i at det er viktig å vite kva konsekvensar oljeutvinning utafor Lofoten, Vesterålen og Senja vil kunne få, og at det er viktig med kunnskap. Problemet er at konsekvensane av ei konsekvensutgreiing ikkje er innhenting av meir kunnskap, men opning for oljeutvinning. Konsekvensane for lokalsamfunna er få eller ingen nye arbeidsplassar, og konsekvensane for fisken i havet er risiko for å døy av oljeutslepp, slik at vi mistar ein evigvarande ressurs. Konsekvensane for klimaet er at Noreg på inga måte bidreg til å nå 2-gradersmålet eller oppfylle Paris-avtalen. Det rette er derfor å ta konsekvensen av den kunnskapen vi har - og seie nei til konsekvensutgreiing.

Olje i Barentshavet og Jus i Politikk

I dag vart det kjent at Olje- og energidepartementet delar ut konsesjonar til å leite etter olje i Barentshavet. Olje- og energiminister Tord Lien frå Frp var i Hammerfest for å dela det som etter hans meining heilt sikkert er "det glade bodskapet".

Eg er ueinig - både i at det er godt nytt med leiting, og også at det er nødvendig for vekst i Nord-Noreg med oljeutvinning på iskanten. Men det er ikkje det dette innlegget skal handle om.

For i forkant av tildelingane varsla både Greenpeace og Natur og Ungdom at dei vurderte å gå til søksmål mot Staten om det vart gitt konsesjonar i Barentshavet. Dei meiner det kan vera i strid med Grunnlova, nærmare bestemt paragraf 112 som i første ledd seier:

Enhver har rett til et miljø som sikrer helsen, og til en natur der produksjonsevne og mangfold bevares. Naturens ressurser skal disponeres ut fra en langsiktig og allsidig betraktning som ivaretar denne rett også for etterslekten.

Det kan godt hende ei rettsak vil kome fram til at Staten (v/regjeringa) bryt Grunnlova i denne saka. Eg er på langt nær god nok i jus til å vurdere korvidt ei sak vil føre fram. Men det kan jo også hende at saka ikkje vil føre fram.

Eg meiner at denne og liknande saker er - og bør vera - politikk, og ikkje jus. For i den augeblinken Høgsterett har sagt kor streken skal gå, er han streka opp. Basta bom. På godt og ondt. Det flyttar fokus vekk frå politisk argumentasjon og over på juridiske tolkingar. Eg vil heller ha ein politisk diskusjon som flyttar folkemeininga etter som fakta og argument blir lagt fram (og ny kunnskap og nye haldningar blir utvikla).

Jus er for dei få, ekspertane (juristane), mens politikk er for folket.

Det kan hende vi som er motstandarar av oljeboring i Barentshavet vinn denne saka - men det blir i så fall på kort sikt. For eg trur vi tapar i det lange løp med at det blir mindre viktig å diskutere med kvarandre og argumentere for standpunkta vi har.

Ubåt

Dei siste dagane har det vore to forskjellige saker om ubåtar i media.

Den eine saka gjelder Tromsø, og at det amerikanske forsvaret har bedt om å få legge til her med ein atomubåt.

Min partikollega, Pål Julius Skogholt, har skrive om at vi i tilfelle må kreve at det ikkje er atomvåpen om bord - og at vi må gjere det for kvar gong. Mens byråd for finans i Tromsø, Raudts Jens Ingvald Olsen, har uttala til Nordlys at han ikkje vil at amerikanske atomubåtar skal legge til her, av frykt for at Tromsø blir eit bombemål.

Begge desse krava er vel eigentleg meir symbolpolitikk enn noko anna. Likevel meiner eg det nokon gonger er rett å drive også symbolpolitikk, kanskje særleg i utanrikspolitiske saker, der det kan få realpolitiske konsekvenser korleis anna lands politikarar ser på Noreg.

I dette tilfellet meiner eg Skogholt har rett i sin symbolpolitikk, og at vi for å understreke Noreg som atomvåpenfri sone må kunne kreve at atomubåtar som eventuelt kjem til Tromsø bekrefter at dei ikkje har atomvapen om bord. Eg trur det er viktigare for amerikanarane at dei får bytta mannskap og forsynt ubåtane sine enn korvidt vi spør om dei har atomvapen for kvar gong, og at dette får liten realpolitisk betydning for forhaldet til USA. Men det vil tydeleggjere Noregs standpunkt i atomvåpenmotstanden.

Fra enkeltes hald har det vore peikt på at Russlands aggresjon mellom anna i Ukraina har ført oss nærare ein "ny kald krig", og at Noreg må vera tøffare i nord for å avskrekke naboen vår i aust. Men då er det også nærliggande å peike på eit omgrepspar frå den "ekte" kalde krigen: "Avskrekking og beroligelse". Eit norsk krav om at atomubåtar som opererer i våre farvatn ikkje har atomvåpen om bord vil vera eit eksempel på symbolpolitikk som kjem i "beroligelse"-kategorien.

Når det gjeld byråd Olsens frykt for at Tromsø skal bli bombemål om amerikanske ubåtar legg til her på fast basis, er eg mindre bekymra. Den dagen Tromsø blir eit bombemål for Russland, har så mykje anna skore seg i vår omgang med naboen i aust. Eg er meir opptatt av at vi ikkje skal trenge å havne der. I følge Forsvaret skal eventuelle anløp av Tromsø komme i staden for anløp som i dag gjerast i Bergen.

Byrådens bekymring kom rett nok også av at han meiner vi ikkje har god nok beredskap i fall ein atomubåt blir utsett for ei ulykke som fører til stråling eller utslepp. Det er eg einig med han i - men det er noko Statens Strålevern bør vurdere i tilfelle, og har ikkje noko med symbolpolitikk å gjera.


Den andre saka handlar om ubåten som kanskje vart observert i Dalsfjorden i Sogn og Fjordane i påska. Både nettaviser og NRK skreiv om saka etter at nettstaden aldrimer.no la ut ein video med bilete av det dei meiner må vera ei framand makt sin ubåt.

No har ornitologar har vurdert videoen og seier det kan vera sjøfugl som er filma, og ikkje ein ubåt.

Det var sannsynlegvis ikkje ein framand ubåt i Dalsfjorden den 21. mars i år, men likevel kan ikkje Forsvaret, nesten to månader etter observasjonen vart meldt til politiet, seie sikkert at det ikkje var ein framand ubåt der.

Det denne historia viser, er kor uhindra ubåtar kan operere langs kysten vår om dei vil. Dette er ikkje eit forsvarsskrift for meir overvaking av havet for å finne framande ubåtar (sjølv om eg er for å oppretthalde Orion-flya og Andenes flystasjon). Men dette viser kor utmerka ubåtar er som ein del av vårt eige invasjonsforsvar.

Ein enkelt ubåt som opererer usynleg og skjult i dei mange fjordane våre vil alltid vera ein trussel for ein invasjonsstyrke - som alltid vil vera avhengig av å ha kontroll på kystlina. Eg vil gå så langt som å seie at vi treng ubåtar meir enn vi treng kampfly. Vi treng nok nokre av sistnemnte og, men vi kan ikkje havne i den situasjonen at vi avviklar ubåtvåpenet.

Epler og pærer - eller trafikk og trafikk og støv og støv

I det siste er det to debattar i Tromsø som har irritert meg ein del. Ikkje fordi det er feil å debattere politiske saker, og ikkje først og framst fordi ein del er ueinig med mitt standpunkt (sjølv om det nok er enklare å irritere seg over).

Nei, grunnen er fordi det særleg i kommentarfelta på Facebook, Nordlys og iTromsø blir argumentert som om to forskjellige ting er akkurat det same, og konkluderes også deretter.

Dei to sakene er Kvaløyforbindelsa, og svevestøvproblematikken.

For å ta det siste først. Mange skriv at det ikkje er svevestøv frå piggdekk som er problemet, det er all strøsanda som blir brukt kvar vinter som er problemet.

Tingen er at det er ikkje det synlege støvet som vi ser virvlar rundt langs vegen som er det store helsemessige problemet. Det er små partiklar som ikkje er synlege, men som kan gjere skade på lungar og andre organ, som er problemet.

Svevestøv er nemlig ikkje berre støv. Det er heilt greitt å vera kritisk til korleis svevestøvproblemet skal løysast, og t.d. meine at det ikkje skal innførast nye avgifter (men eg er ueinig). Det er noko heilt anna å meine at det ikkje eksisterer. Den debatten høyrer heime saman med debatten om Illuminati, Månelandinga, og at romvesen bygde pyramidane.

I den andre debatten, Kvaløyforbindelsa, er det fleire som stiller spørsmål ved at den nye forbindelsa ikkje skal føre til meir trafikk (og at med det perspektivet kunne ein droppa heile brua).  Premisset deira er at så lenge ein skal legge til rette for meir trafikk, kan jo brua (eller tunnelen) gå via Håkøya like godt som til Selnes. Sist ut med ei slik samanlikning er gruppeleiar for Høgre, Erlend Svardal Bøe, i Nordlys.

Dette er å blande saman auke i personbiltrafikk med auke i persontrafikk. Det høyrest nesten ut som same ordet, men har vesentleg forskjellig meining. 

Med auke i befolkninga er det ikkje til å kome utanom at det blir auka behov for å frakte folk til og frå Kvaløya. Derfor trengs det ei ny bru (eller tunnel), uansett om ho går via Håkøya eller ikkje. Men i eit bymiljø- og klimaperspektiv er det viktig at denne auka trafikken ikkje kjem med personbil, men med kollektivtrafikk, gange og sykkel. Dette er også regjeringa med Høgre og Frp einig i.

Dette betyr i prinsippet at for kvar familie som busett seg på Kvaløya, og som køyrer bil ein gong om dag til og frå Tromsøya, må nokon annan redusere sin bilbruk med like mykje. Så lenge bussen står i same køa, vil ikkje kollektivtrafikken kunne konkurrere, derfor vil ei ny forbindelse kunne bidra til å gjere buss meir attraktiv, slik at målet om nullvekst i personbiltrafikk kan realiserast.

Overfør alt frå Staten til regionane - unntatt Forsvaret og Politiet.

Regionreforma som kjem haltande etter kommunereforma, legg opp til større regionar i staden for dagens fylker. Men det er mykje snakk om kor grensa skal gå mellom regionane, og nesten ingen prat om kva innhaldet i eit regionalt forvaltningsnivå skal vera. For meg er det heilt feil ende å starte diskusjonen i. Vi må sjå på innhaldet først, så kan vi sjå på geografien etterpå.

Eg trur så mykje som mogleg kan flyttast frå Oslo og Staten og over i regionane. Då kan regionreforma bli ei skikkeleg demokratireform også. Sjukehus og helse, arbeidsmarknadstiltak, universitet og høgskolar, veg, og så vidare. Overskrifta er ikkje heilt rett, for sjølvsagt må ein del nasjonale forvaltnings- og tilsynsetatar framleis vera staten sitt ansvar, men mykje meir enn i dag kan vera lokalt og regionalt forankra.

I tillegg må regionane få lov til å skrive ut regionale avgifter og kanskje også gjere justeringar på delar av skattesystemet. I eit reelt demokratisk regionnivå må dei folkevalde kunne påvirke også inntektssida i eit regionbudsjett, ikkje berre utgiftssida.

Repulikk eller monarki? Nei, Valgkongedømme!

I anledning at NRK har dratt i gang republikanere og monarkister på Debatten i kveld, har jeg blåst støvet av min egen foretrukne statsform - Valgkongedømme.

(Dette innlegget er skrevet på bokmål av hensyn til prinsesse Ingrid Alexandra som dessverre ikke får lære nynorsk på Oslo International School.)

Argumentene mot kongedømmet (og for å innføre republikk) kan i korte trekk oppsummeres slik:

1. Det er udemokratisk å la landets høyeste privilegier og posisjoner gå i arv, ikke minst når det gjelder landets statsoverhode
2. Det er menneskerettsstridig å la barn bli født inn i en posisjon de ikke selv kan velge eller velge bort
3. I tillegg også enkelte argumenter mot det norske kongehuset eller Grunnloven, men som ikke er generelle for alle mulige varianter av kongedømme, som for eksempel koblingen mellom statsoverhode og kirka, de øvrige medlemmene i kongefamiliens posisjon og (mis)bruk av denne (Märtha Louises engleskole, f.eks).

Argumentene for kongedømmet er som oftest disse:

1. Dagens kongefamilie gjør en god jobb
2. Det er en lang tradisjon med kongedømme i Norge, og tradisjoner er viktige for et land
3. Presidentvalg er en kostbar affære, og dagens kongehus er til tross for sine kostnader, likevel billigere i drift enn en president vil være.
4. Den udemokratiske dimensjonen ved dagens kongehus er mikroskopisk, siden parlamentarismen i Norge betyr at det i realiteten er regjeringen som innehar kongemakten

Hva om man kunne forene disse ytterpunktene i en styreform som både ivaretar tradisjonen med konge/dronning, men som ikke lar denne posisjonen gå i arv, men hvor i stedet statsoverhodet blir valgt av folkets representanter? Ville ikke det være et demokratisk valg av statsoverhode?

Måten å innføre dette på er egentlig ganske enkel. 

Opphev Grunnlovens § 6.

Dette er paragrafen som omhandler arverekken. Hvis det ikke finnes en arving, trer nemlig § 7 i kraft, og den sier følgende:

Er ingen arveberettiget prins eller prinsesse til, kan kongen foreslå sin etterfølger for Stortinget, som har rett til å bestemme valget hvis kongens forslag ikke bifalles.

Det betyr i klartekst at hvis Norge ikke har en arveprins eller -prinsesse (og det har vi ikke hvis vi ikke har en arverekke), så skal Stortinget velge ny konge eller dronning. Hvem de vil.

Stortinget er valgt av oss, og hvis monarken så er valgt av Stortinget er det vel et demokratisk valg?

Noe tilsvarende står det i § 48, så det er for så vidt nok å beholde en av disse to, § 7 eller § 48.

(Samtidig kan vi godt fjerne § 4 om at Kongen må bekjenne seg til den evangelisk-lutherske religion også, vi kunne endret fra konge til det kjønnsnøytrale "monark", og det er noen andre paragrafer i Grunnloven vi bør flikke litt på for å få ordninga til å gå helt i orden, men i hovedtrekk kan det gjøres ved bare å endre disse).

Man kan faktisk finne historiske eksempler på norske konger som ble valgt. Kong Haakons krav om folkeavstemming er et moderne eksempel, men også i middelalderen måtte konger "hylles" på tinget for å stadfeste kongemakten. Det betød antakelig mer hvor mye makt de hadde i form av gods, gull og soldater enn hvor "demokratisk" dette valget egentlig var, men det viser i all fall at det forelå en forestilling om at kongemakten sprang ut fra folket (eller den priviligerte delen av det).

Det finnes selvsagt argumenter for hvorfor valgkongedømme ikke nødvendigvis er den rette måten å velge statsoverhode på i Norge. Jeg er ikke 100% overbevist selv om at dette er best. Men det er viktig å prøve å møtes på halvveien. Her tror jeg monarkistene og republikanerne i hvert fall kan snakke litt sammen.

Smak litt på det: Valgkongedømmet Norge.

Sivil ulydnad

Er det greitt at eit politisk parti støtter kriminalitet? Kor går grensa for kva slags sivil ulydnad som er OK - og kva er ikkje OK?

I helga vedtok eit einstemmig fylkesårsmøte i Troms SV å støtte Natur og Ungdom sine aksjonar ved Førdefjorden med fire tusen kroner. Pengane går sannsynlegvis først og framst til å dekke bøter som aksjonistane har fått for å stoppe prøveboringa til Nordic Mining, som har fått lov å dumpe gruveavfall i Førdefjorden.

Dette er på mange måtar våre dagars Alta-aksjon. Miljøkonsekvensane i Førdefjorden - og seinare kan hende i Repparfjorden i Finnmark - er enorme - og ikkje minst uopprettelege.

Det er ikkje uproblematisk å skulle vurdere kor grensa for kva som er legitim sivil ulydnad er. Vedtaket Troms SV gjorde tar berre stilling til akkurat denne konkrete aksjonen i Sogn og Fjordane.

Men kva kan vera eit slags prinsipielt standpunkt i kva som må til for å akseptere sivil ulydnad - og eventuelt kva som kan gjere at det ikkje kan forsvarast?

Mitt forsøk på å tenke seg ei liste over prinsipielle kriteriar ser slik ut:

• Proporsjonalitet - jo større inngrep som ein forsøker å stoppe, jo større sannsynlegheit at sivil ulydnad kan vera akseptabelt, særleg om inngrepet fører til skade på liv, helse eller miljø.
• Lovlege motstandsmiddel og demonstrasjonar må vera prøvd først (om det har vore mogleg - om ei regjering eller liknande gjer eit plutseleg vedtak, kan det jo hende dette ikkje har gått an). Det vil seie høyringssvar, brev til politikarar, fakkeltog og demonstrasjonar eller liknande.
• Ikke-vald og ikkje-hærverk - Sjølv om aksjonar kan føre til økonomiske konsekvensar for eventuelle utbyggarar som ikkje får gjort jobben sin, er det likevel ein vesensforskjell på om aksjonane får direkte negative konsekvensar for liv, helse, eller annan manns eigedom.
• Uopprettelege konsekvensar - aksjonane har til hensikt å stoppe noko som ikkje kan rettast opp.

Kva trur du?

Uber utan at det blir Uber alles.

Dette er ein superkort bloggpost om Uber og den såkalla delingsøkonomien.

Det er fullt mogleg å sjå for seg at ein innafor dagens drosjesentralregime har ein app som visar sanntidsinformasjon om kor ledige drosjar er, med estimert tid til dei kan plukke deg opp, kanskje med estimert kostnad for å køyre deg til ein bestemt stad, og kor du kan bestille drosja rett frå smarttelefonen din. For å sikre at alle drosjer uansett selskap og sentral er med, kunne til og med ein slik teneste vore handtert av det offentlege.

Slik kan ein få alt som gjer Uber så lettvint (bortsett frå prisen), utan å endre på nokon av reguleringane som finst i dag.

Lykkejeger eller medmenneske?

Dette er sendt som lesarinnlegg til avisene i Troms, men har ikkje komme på trykk etter det eg veit.

Verda opplever no den største flyktningekatastrofen sidan andre verdskrigen. Frasa har vore gjentatt fleire gonger dei siste månadane, men kva det eigentleg betyr har ikkje sokke inn hos folk før no. Samtidig søkk overfylte holker med flyktningar i Middelhavet. Drukna bornelik vaskar opp på land i Hellas og Tyrkia. Uskyldige ansikt som for alltid vil vera tyste, skrik stumt etter hjelp, etter tryggleik og omsorg.

Det er for seint å hjelpe dei som har drukna. Men vi kan hjelpe dei som enno flyt. Vi MÅ hjelpe dei som enno held seg flytande. Vi har eit felles ansvar for våre medmenneske. Eg og du. Vi har ikkje LOV å ignorere dei.

Stortinget vedtok før sommaren å ta i mot 8000 syriske flyktningar dei neste tre åra. Det var eigentleg fleirtal for 10 000 over to år. Det er og for lite. Vi må ta ansvar så det monnar.

Det vil ikkje vera lett å ta i mot tusentals flyktningar til Noreg. Men det er ikkje enkelt for dei som tar i mot enno fleire kvar månad på dei greske øyene heller. Likevel gjer dei det. Fordi det er deira fordømte plikt. Vi skal ikkje gjere det fordi det er enkelt. Vi gjer det fordi det er rett.

Bekvemmeligheitsflagg

Eit farty seglar under bekvemmeligheitsflagg når det er registrert i eit anna land enn der det høyrer heime berre for at reiarlaget skal spare pengar på skatt, avgift og lønn.

Endringane i arbeidsmiljølova gjer det mogleg å segle under bekvemmelighetsflagg også for arbeidsgjevarar på land. Eg arbeider i ei personalavdeling, og av og til må vi dessverre seie opp folk - av heilt legitime grunnar. Til dømes kan vi måtte nedbemanne ei avdeling eller liknande fordi det ikkje er arbeid til alle. Ei sjeldan gong må arbeidsgjevarar seie opp folk fordi dei ikkje gjer jobben sin, eller bryt eit regelverk dei er forplikta til å følgje.

Det er aldri artig å seie opp folk. Ein kollega av meg sa i dag at den dagen du seier opp folk og ikkje kjenner det stikk litt, burde du antakeleg slutte å arbeide med folk.

Denne kjensla av at det "stikk" litt når ein er nødt til å gjere det vanskelege valget å seie opp nokon, vil no mange arbeidsgjevarar slippe unna. Dei kan segla under bekvemmeligheitsflagg. Det er mykje meir bekvemt å ikkje forlenge ein kontrakt med nokon enn det er å måtte seie dei opp, uansett kor legitim grunnen er. Faktisk treng jo ikkje grunnen vera legitim heller, om dei ikkje er fast tilsett. Det er ikkje nødvendig å grunngje korfor du ikkje forlengar ein kontrakt. Då er det mykje meir ubekvemt å måtte følge alle dei reglane om korleis ei oppseiing skal vera om ho skal gjerast rett.

Regjeringa har gjort det meir bekvemt å vera arbeidsgjevar - og meir utrygt å vera arbeidstakar.

Mon om ikkje bekvemmeligheitsflagget er til forveksling likt piratflagget?

Streik i fagrørsla

Etter forhandlingar og mekling var ein historisk streik faktum for halvanna veke sidan.

LO-tilsette går ut i streik. Motparten er arbeidsgjevarorganisasjonen AAF, kor LO, LO-forbunda, og partia Ap, SV og Raudt er dei største medlemma. Venstresida og fagrørsla er arbeidsgjevar av di dei må, ikkje fordi dei er knallharde kapitalistar. Eller...?

Dei streikande er medlemmar i LO-forbundet Handel og Kontor (HK). Ikkje alle som er tilsett i LO og forbunda er det. Nokon er uorganiser, og nokon har medlemsskapet sitt i det forbundet dei er tilsett. Månge blir tilsett i eit forbund etter å ha vore tillitsvald i nettopp det forbundet - og då er det kanskje naturleg å halde fram med å vera medlem der.

Månge av dei streikande er såkalla merkantilt tilsette. Det vil seie kontortilsette som har oppgåver som sekretær, i sentralbord eller i resepsjon. Desse er gjerne ikkje dei høgast lønte. Ei av grunnene til at det vart streik, er at ikkje alle leverer ut lønnsinformasjon til anna enn dei organiserte i HK. Statistikk som HK har laga mellom anna på grunnlag av informasjon frå SSB viser at nokon - men antakeleg ikkje HK-medlemma - stikk av med meir av kaka enn dei kanskje skulle hatt. Det første kravet er derfor ein statistikk som viser lønna til alle som er omfatta av tariffavtala. Dette gjer det mogleg å forhandla på grunnlag av dei reelle forskjellane, og kanskje rette opp noko av det.

Den andre grunnen til streiken er reint økonomisk. HK og streikegeneral Bjørn Mietinen veit, som nemnt over, at nokon har rykka i frå lønnsmessig. Det betyr at det trengs eit løft for HK sine medlemmar for å starte på å ta igjen det gapet.

Eit godt nok tilbod har ikkje HK fått enno, så streiken held fram.

Design Forum

Design Forum er ein butikk eg antakeleg ikkje hadde kjent til om det ikkje hadde vore for at dei no er i streik.

14 medlemmar i Handel og Kontor har lagt ned arbeidet med krav om tariffavtale på dei sju butikkane dei er tilsett. Dei er no inne i si fjerde veke i streik.

Eigaren av Design Forum har sagt at han ikkje kjem til å skrive under på nokon tariffavtale. Han grunngjev det med at "De har lønn over tariffen, og så skal de ha en hel del andre fordeler oppå", som han seier til avisa Klassekampen.

"De har lønn over tariffen, og så skal de ha en hel del andre fordeler oppå"

For det ikkje lønn dei streikar for i Design Forum. Eigaren har heilt rett i at dei har lønn over tariff. Men dei vil ha rett til å påverke. Dei vil ha rett til drøftingar og forhandlingar. Dei vil ha rett til ein kvardag utan vilkårlege avgjerder frå bedriftsleiinga. Lønn heng nemleg saman med arbeidstid og arbeidsvilkår.

Det er kjerna i ein tariffavtale. Ei erkjenning av at det må to partar til for å drive ei bedrift. Arbeidsgjevar og arbeidstakarar.

Og dei sistnemnte er sterkast.

Overvaking

Det held ikkje at du ikkje har gjort noko gale, at du “ikkje har noko å skjule”. Det er framleis ikkje rett å la etterretningsorganisasjonar overvake privatpersonar utan mistanke.

Det er nemlig ingen som kan seie kva som er det neste “søkjeordet” som avgjer kven som er ein terrorist eller forbrytar.

I debattane som har kome i kjølvatnet av dei seinare åra sine avløringar frå Wikileaks og Edward Snowden, kan ein ofte høyre mantraet “det gjer ikkje noko om dei overvaker meg, eg har ingenting å skjule”.

Det kan høyrest tilforlateleg ut, og vitnar på ein måte om eit godt tillitsforhald til politi og ordensmakt. Tillit til politi er viktig for samfunnet. Men i akkurat saker om overvaking, er det eit viktig prinsipp i eit demokrati at ein ikkje skal bli utsett for overvaking utan at det er grunn til å tru at noko kriminelt har skjedd (eller held på å skje).

Men den store støvsuginga av informasjon som NSA, GCHQ og andre held på med no, gjer at det som ikkje er ulovleg i dag, men blir ulovleg i morgon, kan få deg arrestert i overmorgon for noko du gjorde forigårs.

Ingen kan vite sikkert kven som styrer landet og verda i morgon, og kva for ord dei ser på som “farlege”.

Sjå for deg ei maktovertaking i eit demokratisk land - at ein diktator eller ein junta tek over makta. Ikkje heilt enkelt, kanskje, men det er utruleg kor mange liknande hendingar som ingen har forutsett berre månader før dei hendte - t.d. at Berlinmuren fall, eller at Sovjet vart oppløyst.

Sjå vidare for deg at dette landet har samarbeida med amerikanarane, og at dei no sitt på nokre delar av dei enorme informasjonsmengdene som har vorte samla inn. Er det ikkje då truleg at diktatoren vil bruke den informasjonen til å slå ned på opposisjonen i landet?

Kva om Gestapo på 1940-talet hadde ein slik kapasitet - og du tilfeldigvis hadde skrive ei diktsamling om binders og raude toppluer på 30-talet - men som aldri vart sendt til noko forlag, men berre til eit par vener? Ville det vore nok til at du vart arrestert? Ja, om norske styresmakter hadde overvaka posten til heile befolkninga på 30-talet.

Overvakinga i dag gjer at slik informasjon blir lagra, og om han ikkje er verdt noko i dag, kan han ha ei heilt anna betydning om nokre år.

Nettopp derfor er det i dei demokratiske landa vi må hindre slik overvaking, for å hjelpe framtidas demokratiske opposisjon. Ingen veit kven eller kor han er.